Actief leren & ervaren
Met onze complete lesmethodes voor het vo en mbo
Freddy’s visie | De transformatieve school
Ga eens naar de website van je school en klik op het tabblad “Onze visie”. Grote kans dat je iets leest over talenten ontdekken, eigenaarschap en leerlingen opleiden tot kritische wereldburgers. Mooi. Maar hoe vaak heb jij dat tabblad écht gelezen?
Ik moet eerlijk bekennen: ik ken dat tabblad beter dan me lief is. Op de lerarenopleiding moest ik in elk stageportfolio wel iets schrijven over de missie en visie van mijn stagescholen. Dus ik las ze allemaal. En surprise! Ze waren allemaal even catchy. Elke school droeg bij aan de ontwikkeling van haar leerlingen tot kritische, betrokken wereldburgers. Ik kopieerde de mooiste zin, plakte hem in mijn portfolio en ging weer over tot de orde van de dag. Het rooster, de nakijkstapel, de brugklas die na de pauze niet meer stil te krijgen was.
Pas veel later ging ik me afvragen: wat zag je van die missie en visie in de klas nou eigenlijk terug?
Laatst was ik op een studiedag waar het ging over De Transformatieve School, het gedachtegoed van socioloog Iliass El Hadioui. Wat hij zegt, voelt zo logisch dat je je afvraagt waarom we het niet allemaal al doen.
El Hadioui ziet leerlingen leven in drie culturen tegelijk: thuis, op straat en op school. Elke cultuur heeft haar eigen regels, haar eigen codes en haar eigen ladder waarop je hoger of lager staat. Een leerling die thuis vooral moet luisteren, op straat stoer moet zijn en op school een eigen mening moet geven, schakelt de hele dag tussen drie ladders. De school kan daar niet omheen. Ze moet die drie werelden erkennen en leerlingen helpen de tegenstrijdige boodschappen te begrijpen en ermee om te gaan.
Maar welke cultuur zie jij terug op jouw school? Ontdek het met deze vragen om bij stil te staan en een concrete werkvorm voor je eigen team!
Iedereen is transformatief, op papier
Drie schoolculturen
El Hadioui onderscheidt drie soorten schoolculturen:
- Een toxische cultuur, waarin de schuld steeds buiten de deur ligt. Bij de ouders, bij de wijk, bij “die klas”.
- Een cultuur van lage verwachtingen, waarin het minimale de norm is. Als ze maar overgaan.
- Een transformatieve verbetercultuur, die de ladder hooghoudt voor iedereen. Elke leerling mag optimaal klimmen, ook als hij thuis geen trapje krijgt aangereikt.
Geen enkele school schrijft in haar visie: “Wij hebben een cultuur van lage verwachtingen.” Op papier is iedereen transformatief. De vraag is dus niet wat er op dat tabblad staat. De vraag is welke van deze drie culturen je terugziet op een gewone maandagochtend, in de klas, op de gang en in de docentenkamer.
Ademt jouw school een visie, of alleen leerplicht?
Een visie die alleen op de website staat, is marketing. Een visie die door de gangen waait, merk je overal. Aan hoe een mentor een leerling begroet die weer te laat is. Aan wat er gebeurt als een klas een lastige discussie voert. Aan of leerlingen ergens echt iets mogen veranderen, of dat ze vooral mogen meedenken over de kleur van de nieuwe banken in de aula.
Probeer het eens door de ogen van een leerling te bekijken. Komt die elke ochtend naar school omdat het moet, of omdat de school iets van hem wil? Merkt hij dat er hoge verwachtingen van hem zijn, ook als hij thuis niet dezelfde tools meekrijgt als zijn klasgenoot? Of heeft hij allang door dat “kritische wereldburger” vooral betekent: je mond houden en je huiswerk maken?
Dat is geen verwijt. Ik weet hoe het gaat. Tussen de toetsweek, de ouderavond en die ene printer die het nooit doet, is visie het eerste wat sneuvelt. Maar juist daarom is het goed om er af en toe bewust bij stil te staan.
En jij?
Een school ademt pas een visie als de mensen die er werken dat doen. Dus even een vraag aan jou: waarom ben je ooit docent geworden? Niet het antwoord uit je sollicitatiebrief, maar het echte antwoord. Die ene leraar die jou zag staan. Dat moment waarop een leerling ineens iets snapte. De overtuiging dat onderwijs het verschil kan maken.
Hoeveel van die passie zit er nog in je lessen van deze week? En belangrijker: past die passie bij het visiestuk van je school? Misschien sluit het naadloos aan. Misschien schuurt het. Allebei is waardevol om te weten.
El Hadioui wijst er ook op dat hoge verwachtingen niet op zichzelf staan. Ze worden gedragen door het gezamenlijke geloof van een team dat het samen het verschil kan maken. Jouw passie is dus geen privézaak. Het is een bouwsteen van de cultuur van je school.
De echte gesprekken over een school ontstaan vaak in de informele ruimtes, bijvoorbeeld bij het koffieapparaat, tussen gelijkgestemde collega’s. El Hadioui wil die gesprekken juist naar de “coulissen” halen, een plek waar het hele team met elkaar praat. Jouw dinsdagmiddagvergadering kan zo’n plek zijn. Dus hierbij een kleine werkvorm om het eens te hebben over de missie en visie van de school.
Een klusje voor de dinsdagmiddag
- Lees de visie hardop voor (5 minuten). Print het visiestuk van jullie website en lees het samen voor. Ja, echt hardop. Je zult merken dat sommige zinnen dan anders klinken.
- Onderstreep de beloftes (5 minuten). Iedereen onderstreept voor zichzelf de drie zinnen die volgens hem het meest beloven. Denk aan “kritische wereldburgers” of “elk talent telt”.
- Zoek het bewijs (10 minuten). Ga in tweetallen per belofte op zoek naar concreet bewijs uit de afgelopen week. Wat heb jij, met je eigen handen, gedaan dat bijdroeg aan die zin? Geen mooie plannen, maar echte momenten uit je les, je mentoruur of een gesprek op de gang.
4. Tops en tips (15 minuten). Verzamel alles klassikaal op twee flappen. Links: dit gaat al goed, hier ademen we onze visie. Rechts: hier is het nog vooral marketing. Kijk ook eens met de bril van El Hadioui: welke van de drie schoolculturen herken je waar?
5. Kies één ding (10 minuten). Kies samen één tip waar jullie de komende zes weken mee aan de slag gaan. Klein en concreet. Spreek af wie het oppakt en wanneer jullie erop terugkomen.
Het mooie van deze werkvorm is dat je ook ziet wat er al goed gaat. En dat is vaak meer dan je denkt.
Tot slot: je hoeft niet morgen je hele school te transformeren. Begin klein. Klik vanavond eens op dat tabblad. Stel morgen bij het koffieapparaat één collega de vraag: “Wat doen wij hier eigenlijk dat bij die visie past?” En gooi de werkvorm eens op de agenda van een dinsdagmiddag.
Wie weet ontdek je dat jouw school al meer ademt dan je dacht. En anders weet je in ieder geval waar je kunt beginnen.
Ik ben benieuwd: hoe lees jij de visie van jouw school? Laat het me weten!
Freddy
Over deze rubriek
Freddy is schrijver en ontwikkelaar bij LesLab. Vanuit haar ervaringen als oud-docent deelt zij in haar blogs haar visie op het onderwijs, en alle uitdagingen die hierbij komen kijken.